Month: February 2023

Եղիշե Չարենց

«Տերյանը …. ազնիվ մետաղի պես փայլ տվեց մեր «արքայական» լեզվին, հարստացրեց մեր ազգային քնարերգությունը նոր մոտիվներով ու տաղաչափական ձևերով, նույնիսկ դուռ բացեց նոր հանգի համար…»:

Հանդիպել է քեզ պատմության շեմին, ուղեկցել ամբողջ երիտասարդությունդ և այնուհետև դարձել մշտական բարեկամդ: Նրան ծանոթանալուց է սկսվել գիտակցական կյանքդ, որի թարգմանիչն է դարձել, երբ`ինքդ տակավին եղելես «անլեզու». Սերդես խոստովանել` նրա լեզվով, կարոտդ թեթևացրել նրա բառերով, թախծել ես` նա՛ քեզհետ, երջանկություն դու բերկրանքդ է խոսել նրա բերանով: Նրա մտքերն ու խոհերը, ապրումներն ու հույզերը գիտես անգիր:

ԿԱՐԴԱԼ ԱՎԵԼԻՆ

Բառաշարքերում գտնել և առանձնացնել հոմանիշների 6 զույգ:

 1.Կեղտ, գութ, եղեգնուտ, խիղճ, ավար, թախիծ, կարծիք, օրրան, մորմոք, թալան, իմաստ, հայրենիք, տեսակետ, աղտ:
Կեղտ-աղտ
Գութ-խիղճ
Ավար-թալան
Կարծիք-տեսակետ
Օրրան-հայրենիք

2.Ձու, նեցուկ, ճաճանչ, պայտ, թարթիչ, վիհ, աշտանակ, արտևանունք,  օշարակ, ճրագակալ, անդունդ ,ճառագայթ, հավկիթ, հենարան:
Ձու-հավկիթ
Նեցուկ-հենարան
Ճաճանչ-ճառագայթ
Թարթիչ-արտևանունք
Վիհ –անդունդ
Աշտանակ-ճրագակալ

3.Աքցան,տաղտուկ, խուճապ, գինարբուք, մորմոք, խրախճանք, արգելք, ահ, գուրգուրանք, երկյուղ, խոչընդոտ, գորով, տագնապ, ձանձրույթ:
Աքցան —

Տաղտուկ —

Խուճապ — տագնապ

Գինարբուք — խրխճանք

Մորմոք —

Արգելք — խոչընդոտ

Ահ — երկյուղ

Գուրգուրանք — գորո

Սյունակներից ընտրել համապատասխան արմատները և կազմել 6 բարդ բառ:

1.Բնություն                                  թղթե                                 

վայրկյան                                  որսալ                               

շեկլիկ                                       հերակալ                               

ձուկ                                           ուղտ                                  

խաղալ                                      չափում                              

ինձ                                             նկարել

Բնանկար, վայրկենաչափ, շիկահեր, ձկնորս, խաղաթուղթ, ընձուղտ։

2. Ձյուն                                      պատճառ                      

մուկ                                           ոսկոր                           

այտ                                            դեղ                                

միշտ                                          կսկծալ                        

դառը                                           դալար                         

սկիզբ                                          ծաղիկ
Ձնծաղիկ, մկնդեղ, այտոսր, մշտադալար, դառնակսկիծ, սկզբնապատճառ։ 

Բացի մեխանիկական էներգիայից գոյություն ունեն էներգիայի այլ բազմաթիվ տեսակներ՝ ջերմային, էլեկտրական, քիմիական, միջուկային և այլն:

1. Էներգիայի տեսակներ և փոխակերպումներ

Բացի մեխանիկական էներգիայից գոյություն ունեն էներգիայի այլ բազմաթիվ տեսակներ՝ ջերմային, էլեկտրական, քիմիական, միջուկային և այլն:
1. Ջերմային էներգիա
Մարդիկ շատ վաղուց օգտագործում են վառելանյութերի այրումից առաջացող ջերմային էներգիան: Որպես վառելանյութ օգտագործում են քարածուխը, տորֆը, նավթը, բենզինը, մազութը, բնական գազը:

2. Էլեկտրական էներգիա
Ներկայումս մարդկության կողմից ամենաշատ օգտագործվող էներգիան էլեկտրական էներգիան է: Էներգիայի այլ տեսակների հետ համեմատած` էլեկտրական էներգիան ունի մի շարք առավելություններ. հեշտությամբ և քիչ կորուստներով տեղափոխվում է մեծ հեռավորություններ, ինչպես նաև էլեկտրական սարքերում կարող է փոխակերպվել էներգիայի այլ տեսակների:  

Օրինակ՝ էլեկտրաշարժիչներում էլեկտրական էներգիան վերածվում է մեխանիկական էներգիայի, ջեռուցիչ սարքերում` ջերմային էներգիայի, լուսավորող սարքերում` լուսային էներգիայի: Էլեկտրական էներգիա ստանում են տարբեր տիպի էլեկտրակայաններում՝  հիդրոէլեկտրակայաններում, ջերմաէլեկտրակայաններում, հողմաէլեկտրակայաններում,  արևի մարտկոցներում:

կարդալ ավելին

1. 1․ Տիգրան Մեծը ինչո՞ւ չգրավեց Փոքր Հայքը։
   Տիգրան մեծի հաջորդ քայլը պետք է լիներ Փոքր Հայիք միացումը։Սակայն դա չհաջողվեց,քանի որ Ք․ա 112թ․ Փոքր Հայքը միացվել էր Պոնտոսին։
   2․ Ե՞րբ կնքվեց հայ-պոնտական դաշինքը։
   Տիգրան II ու Միհրդատ Պոտացին Ք․ա 94թ․դաշինք են կնքում։
   3․ Տիգրան Մեծն ու Միհրդատ Եվպատորը ի՞նչ էին պայմանավորվել Կապադովկիայի վերաբերյալ։
   Դաշնագրի համաձայն՝ Հայ-պոնտական զորքերը Ք․ա 93թ Նվաճեցին Կապադովկիան,որի արքան հռոմեացիների դաշնակիցն էր։Ըստ պայմանավորվածության՝Կապադովկիայի տարածքը միացվեց Պոնտոսին։Իսկ շարժական ամբողջ գույքը և գերիներն անցան Հայաստանին։
   4․ Ներկայացրե՛ք հայ-պարթևական պայմանագիրը։
   Ք․ա 87 Տիգրան Մեծն արշավեց Պարթևստանի վրա։Խուճապահար Պարթևական արքունիքը Տիգրան Մեծին զիջեց ոչ միայն նրա գրաված տարածքները այլև նրան շնորհեց․Արքայից արքա տիտղոսը։Պարթևներն ընդունեցին նրա գերիշխանությունը։Այսպիսով ՝ պատերազմի արդյունքում Տիգրան Մեծը ոչ միայն վերադարձրեց հայկական տարածքները,այլև սկիզբ դրեց մեծ տերության ձևավորմանը։Հայոց պետությանը միացվեցին Հայոց միջգետքը,Կորդուքը,Օսրոյենեն և Միգդոնիան։
   5․ Տիգրան Մեծը ինչպե՞ս բազմեց Սելևկյան գահին։
   Տիգրան Մեծի սլաքն ուղղվեց Սելևկյան պետության դեմ։Վերջինս երկպառակտչական պատերազմներից չափազանց թուլացել էր։Սելևկյան ավագանին և ժողովուրդը որոշեցին իրենց երկիրը փրկել ՝ հրավիրելով այլ երկրի թագավորի ՝ իշխելու իրենց։Ընդ որում՝ նրանք միաձայն ընտրեցին հայոց արքային։Ք․ա 84թ․ մայրաքաղաք Անտիոքում Տիգրան մեծը բազմեց Սելևկյանների գահին և իշխեց այնտեղ 17 տարի։Սելևկյան պետությունը իր խնդրանքով մտավ Հայաստանի տիրապետության տակ։
   6․Միջերկրական ծովի ափին Տիգրան Մեծը ի՞նչ տարածքներ գրավեց։
   Նրա տերությանը միացվեցին Կոմմագենեն, Կիլիկիան և Փյունիկկիան։Ապա հերթը հասավ Միջերկրական ծովի արևելյան ափի հարավային երկրներին։Ք․ա 72թ․ Նաբաթեայի թագավորությունն ընդունեց Հայաստանի գերիշխանությունը։Հրեաստանը նույնպես ճանաչեթ Հայոց գերիշխանությունը։Ինչպես վկայում է հույն պատմիչ Ապպիանոսը, բոլոր երկրրները մինչև Եգիպտոս,ենթարվեցին Տիգրան Մեծին։
   

.Խաղող, հաղարջ, քաղաք բառերում  ի՞նչ մաս կա, առանց որի մեր ճաշը  համ չի ունենա:
Դա աղ մասն է։

2.Ըստ ձևաիմաստային դասակարգման՝ ի՞նչ տեսակ բառեր կան հետևյալ նախադասության մեջ. «Գնա  հորթ  ասա՝  հորթ  անձրևից  հորթը  թրջվեց»:

Պատ՝հորդ,հորդ,հորթը
3.Ունկնդիր, ունկավոր, ունկնախից բառերից ո՞րը  «չի լսում»:
Դա ունկախիցն է։

4.Մոգ, արատ, սաթ, ասա, ների աղտ, կերոն բառաշարքը հակառակ ուղղությամբ կարդալ որպես նախադասություն:
Նորեկ տղաներին ասա թաս տարա գոմ։

5.Ո՞ր բառն է ավելորդ  շարքում՝  տաբատ, քաղաք, դարակ, կատակ, պարապ:

Իմ կարծիքով դարակ։
6.Շուշան, Հասմիկ, Մանուշակ, Անթառամ, Նվարդ, Նունուֆար . որը նաև ծաղիկ չէ:Ես կհանեի Նվարդին
7.Առաջին մասս պարիսպ է, երկրորդս` ավերված քաղաք, միասին` մարդու հասակ:
Պատանի

8. Ո՞ր մրգի առաջին տառը հանենք, որ դառնա մարմին բառի հոմանիշը:

Դա Ծիրանն է։
9..Ի՞նչ բնակավայր է, որի առաջին բաղաձայնը հանենք, կդառնա ուտելիք:

Գյուղն է, որովհետև եթե հանենք «գ» տառը կմնա «յուղ»բառը
10. Պատանի, սնդիկ, անօրեն, թախտ, բառարան, նյարդ, բերք բառերի առաջին տառերը փոխելով ստացիր նոր բառեր:
Պատանի-մատանի
սնդիկ-գնդիկ
անօրեն-տնօրեն
թախտ-թուխտ

« ԳԱՐՆԱՆԱՄՈՒՏ»

Քնքշաբույր ծաղկանց հրեղեն խաղով
Ժպտում են նորից անտառ ու ձորակ,
Եվ հեղեղները խոսուն-սառնորակ
Ողջունում են ինձ զվարթ ծիծաղով։

Զուգել ես նորից դաշտ, անտառ ու լեռ,
Գարո՜ւն, ամեն տեղ նոր կյանք ես վառել
Իմ սրտում էլ ես թևերըդ փռել,
Ւմ հոգում էլ ես հրդեհել նոր սեր։

Եվ ահա կրկին զվարթ ու ջահել,
Դուրս ելա տխուր մենության բանտից.
Պայծառ աչքերըդ ողջունում են ինձ,
Եվ ես չեմ կարող իմ ճիչը պահել։

Բացել ես իմ դեմ ոսկեղեն հեռուն,
Ծ.աղկել ես սարո՛ւմ, անտառո՛ւմ, արտո՛ւմ,
Ուրիշ երգեր են հնչում իմ սրտում —
Ողջո՛ւյն քեզ, արև, ողջո՛ւյն քեզ, գարուն…

1908

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՄԹՆՇԱՂԻ ԱՆՈՒՐՋՆԵՐ — Վ, Տերյանի բանաստեղծությունների անդրանիկ գրքույկը։
Ներկա հրատարակությամբ* լույս է տեսնում 6-րդ անգամ. առաջին անգամ՝ 1908 թվականին, առանձին գրքով, ապա՝ 1912-ին «Բանաստեղծություններ» ժողովածուում, 1923-ին «Երկերի ժողովածուի» առաջին հատորում, 1940-ին «Բանաստեղծություններ» ժողովածուում, 1950-ին «Երկերի ժողովածուի» I հատորում։

1.Սովորիր բանաստեղծությունը։

2.Գտիր բառակապակցությունները։

3.Գտիր փոխաբերական իմաստով արտահայտված կապացությունները։

4.Փորձի՜ր ինքնդ գտնել տեղեկություններ Վահան Տերյաի մասին և ներկայացնել վեց,յոթ նախադասությամբ։

Բառաշարքերում գտնել և առանձնացնել հոմանիշների 6 զույգ:

 1.Կեղտ, գութ, եղեգնուտ, խիղճ, ավար, թախիծ, կարծիք, օրրան, մորմոք, թալան, իմաստ, հայրենիք, տեսակետ, աղտ:
Կեղտ-աղտ
Գութ-խիղճ
Ավար-թալան
Կարծիք-տեսակետ
Օրրան-հայրենիք

2.Ձու, նեցուկ, ճաճանչ, պայտ, թարթիչ, վիհ, աշտանակ, արտևանունք,  օշարակ, ճրագակալ, անդունդ ,ճառագայթ, հավկիթ, հենարան:
Ձու-հավկիթ
Նեցուկ-հենարան
Ճաճանչ-ճառագայթ
Թարթիչ-արտևանունք
Վիհ –անդունդ
Աշտանակ-ճրագակալ

3.Աքցան,տաղտուկ, խուճապ, գինարբուք, մորմոք, խրախճանք, արգելք, ահ, գուրգուրանք, երկյուղ, խոչընդոտ, գորով, տագնապ, ձանձրույթ:
Աքցան —

Տաղտուկ —

Խուճապ — տագնապ

Գինարբուք — խրխճանք

Մորմոք —

Արգելք — խոչընդոտ

Ահ — երկյուղ

Գուրգուրանք — գորո

Սյունակներից ընտրել համապատասխան արմատները և կազմել 6 բարդ բառ:

1.Բնություն                                  թղթե                                 

վայրկյան                                  որսալ                               

շեկլիկ                                       հերակալ                               

ձուկ                                           ուղտ                                  

խաղալ                                      չափում                              

ինձ                                             նկարել

Բնանկար, վայրկենաչափ, շիկահեր, ձկնորս, խաղաթուղթ, ընձուղտ։

2. Ձյուն                                      պատճառ                      

մուկ                                           ոսկոր                           

այտ                                            դեղ                                

միշտ                                          կսկծալ                        

դառը                                           դալար                         

սկիզբ                                          ծաղիկ
Ձնծաղիկ, մկնդեղ, այտոսր, մշտադալար, դառնակսկիծ, սկզբնապատճառ։ 

Найдите в тексте ответы на вопросы и прочитайте их.

1. Сколько человек живёт в Москве?
   В Москве живёт более десяти миллионона человек.
   2. Когда в Москве начало работать метро?
   Первая линия московского метро начала работать в 1935 году,
   3. Сколько в Москве высших учебных заведений?
   Здесь находится более 200 высших учебных заведений – университетов, акаде-мий, институтов.
   4. В каком здании располагается посольство Республики Армения?
   Именно здесь богатой армянской семьёй Лазаревых был основан Лазаревский институт восточных языков. Сейчас в этом здании располагается посольство Республики Армения.
   Найдите в тексте синонимы данных слов. Составьте с ними предложения.
   Светло, проводить, грязно, бедный-, старый-, старинный, необычный,
   соединять, часто, большой, находиться.
   5. Вместо точек впишите подходящие по смыслу слова.
   1. Москва – это политический, и промышленный центр России.
   2. Большую роль в жизни столицы играет метро.
   3. В метро очень светло.
   4. Москва – центр науки и культуры.
   5. В Москве находится много театров и музеев.
   Слова для справок: наука, культура, политический, промышленный,научный, светло, театры, музеи, столица.
   
   Домашнее задание
   
   
   6. Перепишите, вставляя предлоги.
   1. Молодые люди из разных городов, сёл и деревень приезжают в Москву учиться.
   2. Москва много раз объединяла россиян в борьбе за независимость.
   3. Первые трамваи, троллейбусы вышли на улицы; люди спешат на работу.
   4. Есть города, о которых п пишут в газетах, говорят по радио и в телевизионных передачах.

Подберите к данным существительным прилагательные.
город (какой?) –странный столица (какая?) –красивая
страна (какая?) –огоромная море (какое?) –глубокая
князь (какой?) –жестокий место (какое?) –загадчное
дворцы (какие?) –бедные соборы (какие?) –величествыние

Допишите окончания глаголов в настоящем времени.

1. Когда ты учишь уроки? – Обычно я готовлю уроки вечером. 2. Кому
   ты сейчас звонишь? – Я не звонил я читал . 3. Куда ты спешишь? – Я спешу в
   школу. 4. Ты любишь читать? – Да, очень люблю.