Category: ԲՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Բնագիտական ուսումնասիրության համար մեծ նշանակություն ունեն չափումները: Դրա համար օգտագործվում են մեծությունները և դրանց միավորները:

Հաճախ ենք լսում հետևյալ արտահայտությունները. Եթե մրսել ես, տաք թեյ խմիր․ կամ էլ՝ ամռանը եղանակները ավելի տաք են, քան ձմռանը: Երկու դեպքում էլ խոսքը  մեծության՝ ջերմաստիճանի մասին է: Մի դեպքում խոսքը հեղուկի (թեյի), մյուս դեպքում օդի ջերմաստիճանի մասին է։

Երբ խոսում ես առարկայի ձգվածության կամ երկու առարկաների միջև եղած հեռավորության մասին, օգտագործում ես քեզ հայտնի մեկ այլ մեծություն՝ երկարությունը:

Երբ կշեռքով կշռում ես խնձորները, ապա իմանում ես նրանց զանգ­վածը, որը նույնպես մեծություն է: Մեծություն է նաև ժամանակը, որի միջոցով որոշվում է որևէ գործընթացի կամ երևույթի տևողությունը: Յուրաքանչյուր մեծություն մեզ որոշակի պատկերացում է տալիս մարմնի կամ երևույթի այս կամ այն հատկության մասին: Ցանկացած մեծություն (երկարություն, ժամանակ, զանգված, ջերմաստիճան) կա­րելի է չափել, դրա համար օգտագործվում են չափման միավորներ: Իսկ ի՞նչ է չափման միավորը: Պատկերացրու, որ երկու աշակերտի, որոնցից մեկը բարձրահասակ է, մյուսը՝ կարճահասակ, հանձնարարվել է քայլերով չափել դպրոցի խաղահրապարակի երկարությունը: Երկու աշակերտները միևնույն տեղից և միևնույն գծով քայլերով չափեցին խաղահրապարակի երկարությունը: Բարձրահասակ աշակերտի քայ­լերի թիվը կազմեց 90. իսկ ցածրահասակինը’ 100: Տվյալ դեպքում քայլը երկարության չափման միավորն է: Սակայն նշված օրինակից ակնհայտ է դառնում, որ յուրաքանչյուր մարդ ունի իր քայլի երկա­րությունը: Նման ձևով երկարություն չափելու դեպքում կառաջանա խառնաշփոթ, որից անհնար կլինի գլուխ հանել:

Գիտնականները հարմարության համար սահմանել են չափման միա­վորների միասնական համակարգ: Օրինակ՝ ինչպես արդեն գիտես, ջեր­մաստիճանը չափվում է աստիճաններով, երկարությունը՝ մետրերով, զանգվածը՝ գրամներով, կիլոգրամներով և այլն, ժամանակը՝ ժամերով, րոպեներով, վայրկյաններով:

Քանոնի կամ չափման գործիքի յուրաքանչյուր բաժանում համապատասխանում է որոշակի չափման միավորի: Նրանք բոլորը ունեն մի ընդհանուր հատկանիշ բաժանումներով սանդղակներ։ Օրինակ՝ քանոնի վրա կարելի է գտնել բաժանումեր, որոնք համապատասխանում են մեկ սանտիմետրին և մեկ միլիմետրին, կշեռքի վրա՝ համապատասխան գրամին և կիլոգրամին, իսկ ժամացույցի վրա էլ՝ համապատասխան րոպեին և ժամին:

1. Քանի նյութից կարելի է պատրաստել բաժակ: ոսկի,պղինձ, փայտ,երկաթ,արծաթ,ալյումին,ապակի
2. Առանձնացնել մարմինները՝ սեղան,մատանի, պատուհան,գրիչ,պայուսակ,աթոռ,բաժակ, նյութերը ՝ ոսկի,փայտ, պղինձ փայտ, աթոռ, սեղան, ոսկի, մատանի, գրիչ, պատուհան, պղինձ, պայուսակ, բաժակ:
3. Տեսակավորիր հետևյալ նյութերը՝ պինդ, հեղուկ, գազային Պինդ՝ ալյումին, երկաթ, ոսկի, արծաթ, փայտ, ապակի, Հեղուկ՝ ջուր, նավթ Գազային՝ գոլորշի ,թթվածին

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ի՞նչ է հարթավայրը:

Հարթավայրը ,դա մայրցամաքների, այն հատվածն է, որտեղ բացակայում են լեռները և ժայռերը։
2. Ի՞նչ է բլուր։

Բլուրը ,դա լեռան և սարի փոքր տեսակն է , որը նույնպես ունի ստորոտ ,լանջ և գագաթ։
3. Ի՞նչ է լեռը և ինչո՞վ է տարբերվում բլրից:

Լեռը բարձր է բլրից, բայց ունի նույնպես ստորոտ, լանջ և գագաթ։
4. Ի՞նչ մասեր ունեն բլուրը և լեռը:

Բլուր ու լեռը ունեն ստորոտ,լանջ և գագաթ։
5. Ինչո՞վ են առանձնահատուկ լեռնահովիտները:

Լեռնահովիտները դրանք լեռների միջև հարթ տարածքներն են,որտեղ մարդիկ կառուցել են քաղաքներ և ճանապարհներ։
6. Ինչո՞վ են զբաղվում մարդիկ հարթավայրում և լեռներում: Պատմիր ձեր բնակավայրում ապրող մարդկանց զբաղմունքների մասին:

Հարթավայրերում մարդիկ զբաղվում են այգեգործությամբ և քաղաքաշինությամբ, իսկ լեռներում անասնապահությամբ , լեռնագնացությամբ։

Քանի, որ Երևանը հարթավայր է, այստեղ մարդիկ զբաղվում են տարբեր տեսակի արտադրությամբ,առևտրով և շինարարությամբ։