Category: Մայրենի

Բայ

243. Տրված գոյականներից ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բառեր (բայեր) կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծիր:

ա) Ամպ, ծաղիկ, վար, կար, երգ, ժողով, օճառ:
ամպել,ծաղկել,վարել,կարել,երգել,ժողովել,օճառել

բ) Գող, վախ, քար, մահ, մանուկ, էջ(իջ), մայր:
գողանալ,վախենալ, քարանալ,մահանալ,մանկանալ,իջնել,մայրանալ,

244. Տրված ածականներից բայեր (ի՞նչ անել կամ ի՞նչ լինել հարցին պատասխանող բառեր) կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի՛ր:

   Գեղեցիկ-գեղեցկանալ, հպարտ- հպարտանալ, տգեղ -տգեղանալ, մեծ-մեծանալ, փոքր-փոքրանալ, չար-չարանալ, չոր-չորանալ, թարմ-թարմանալ, խոնավ-խոնավանալ, սև-սևանալ, բարձր-բարձրանալ, մանր-մանրանալ, ճերմակ-ճերմակել, դալուկ-դալուկանել, ծանր-ծանրանալ:

245. Տրված բառերից գոյականներ և բայեր կազմի՛ր: Արմատների գրությունն ինչպե՞ս փոխվեց:
Օրինակ՝
թը՜շշ – թշշոց – թշշալ:
Բը՜զզ, դը՜ռռ, չրը՜խկ, խը՜շշ, ծի՜վ-ծի՜վ, տը՜զզ, կը՜ռռ, թը՜խկ, մը՜ռռ:
բըզզ-բզզոց – բզզալ,դըռռ-դռռոց-դռդռալ , չրը՜խկ- չր՜խկոց- չր՜խկալ,խըշշ-խըշշոց-խշշալ,
ծիվ-ծիվ—ծվոց-ծվծվալ,տըզզ- տզզոց-տզզալ,կըռռ-կռռոց-կռռալ,թըխկ-թխկոց-թխկալ
մըռռ-մռռմռոց-մռռալ
246. Թիվ և գործողության հատկանիշ ցույց տվող տրված բառերից (թվականներից և մակբայներից) բայեր կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի՛ր: Ստացված այն բառերը, որոնց չես հանդիպել, փորձի՛ր բացատրել:

  Երրորդ-երրորդանալ, ուշ-ուշանալ, շտապ-շտապել, մոտ-մետենալ, մերձ-մերձենալ, հեռու-հեռանալ, դանդաղ-դանդաղել, հաճախ-հաճախել, կրկին-կրկնել:

247. Տրված արմատներով բայեր կազմի՛ր և բայ կազմող մասնիկներն ընդգծի՛ր:

  Նստ, սահ, վազ, կարդ, խաղ, տես, հաս, հագ, փախ, սառ, թիռ:
նստել,սահել,վազել,կարդալ,խաղալ,տեսնել,հասկանալ, հագենալ,փախնել,սառել,թռչել

248. Պարզի՛ր, թե Ա և Բ բառախմբերն ի՞նչ սկզբունքով են կազմված: Այդ բառախմբերը լրացրո՛ւ:

    Ա. Գրել, հրել, վազել, քայլել, սուլել, սիրել, ատել, փախչել, թռչել, տեսնել, հասնել, հաշվել, կրակել,սպանել,նկարել։
   Բ. Խաղալ, կարդալ, դողալ, սողալ, աղալ, բարկանալ, ուրախանալ, կամենալ,     վախենալ, հարստանալ,բարեկամանալ,երիտասարդանալ,ծերանալ։

249. Ըստ նախորդ վարժության՝ բայերը բաժանի՛ր երկու խմբի և այդ խմբերն անվանի՛ր:

Բազմապատկական բայեր

250. Բացատրի՛ր, թե ընդգծված բայերի իմաստների տարբերությունը ո՞րն է:

  Փայտը կոտրեցի: – Փայտը կոտրատեցի:
  Կողպեքը չխկաց ու բացվեց: – Կողպեքը չխկչխկաց ու բացվեց:
  Հանկարծ թփերը խշշացին: – Հանկարծ թփերը խշխշացին:
Վարպետը պաստառները պատից պոկեց: – Վարպետը պաստառները պատից պոկոտեց:

251. Ա և Բ շարքի բառերի տարբերությունը գտի՛ր: Բ շարքը տրված բայերով շարունակի՛ր:

                 Ա                      Բ

            Կտրել –          կտրատել
                                    կտրտել
            թռչել –            թռչկոտել
                                    թռվռալ
            վազել –           վազվզել:

  Պատռել-պատռոտել, նստել-նստոտել, ջարդել-ջարդոտել, ծակել-ծակծկել, ցատկել-ցատկոտել, ճխլել-ճխլոտել: Ծամել-ծամծմել, կռռալ-կռկռալ, թափել-թափթել, կապել – կապկպել, թշշալ-թշթշալ:

252. Կտրել, կտրատել, թռչել, թռչկոտել բայերով կազմի՛ր նախադասություններ:

Փոքրիկ տղան կտրատում էր թուղթը։
Մկրատը հանկարծակի կտրել էր իր տիրոջ տաբատը։
Խիզախ արծիվը թռչել էր ամպերից վեր։
Նապաստակը ուրախ թռչկոտում էր իր բացատում։


 

• դուրս գրիր քեզ դուր եկած հատվածը, ընտրությունդ հիմնավորիր։
  
  Առաջ է գընում տըղեն օրն օրին,
  Վերջը բարձրանում, պալատն է հասնում,
  Դառնում է ծառա մեծ թագավորին։
  Հիշում է մի օր հայրը իր որդուն
  Ու վեր է կենում գալի տեսություն.
  Ես ընտրել եմ այս հատվածը, որովհետև այստեղ ներկայացվում է աշխատասիրությունը և նպատակասլացությունը․․․
  
• Համաձա՞յն ես հեղինակի հետ, պատասխանդ պատճառաբանիր։
  
  Այո ես համաձայն եմ , որովհետև ամեն վարկյան ամեն ինչ փոխվում է, ժամանակը հետ տանել հնարավոր չի:
• Ինչպես կբացատրես այս տողերը․
  
  

Եվ ի՞նչն է հաստատ աշխարքի վըրա…—
Աշխարքում հաստատ մի բան կա մենակ,
Այն է, որ հաստատ ոչ մի բան չկա։—
Այս աշխարհում, ոչ մի բան հաստատ չի կարող լինել, մենք չենք կարող ասել հաստատ այսօր անձրև կգա թե ոչ։

1. Բալլադից դուրս գրիր բոլոր պարզ, բարդ, ածանցավոր բառերը տեղադրիր աղյուսակում։

Տղայ մը օր մը կը զայրանայ իր ծերացած հօրմէն, զայն կ՚առնէ ուսին, կը
տանի անտառ մմը, հոն կը ձգէ ու տուն կը դառնայ։
Տարիներ ետք կ’ամուսնանայ, որդի մը կ՚ունենայ, կը խնամէ ու կը մեծցնէ
զայն։ Սակայն, այս տղան ալ հօրը պէս երախտամոռ* կ՚ըլլայ։
Օր մըն ալ, երբ ասոր ալ սիրտը կը նեղուի, կ՚առնէ հայրը ուսին ու սարն ի
վեր կը բարձրանայ։
–Տղա՛ս, զիս հոս ձգէ ու ե՛տ գնա,– կ՚ըսէ հայրը։
–Իսկ ինչո՞ւ ճիշդ հոս,– կը հարցնէ տղան։
–Ես հայրս մինչեւ այս ծառն եմ բերած,– կը պատասխանէ հայրը հոգոց
հանելով*։

Ես այս առակից հասկանում եմ, որ եթե դու վատ արարք ես անում դա վատով վերադառնում է քեզ։Երբեք վատ արարք չգործեք։

Տղայ մը -մի տղա
զայրանայ-բարկանալ
երախտամոռ-անշորհակալ
ձգել-թողնել
հօրմէն- հոր վրա
խնամել – հոգ տանել
նեղուիլ- ափսոսալ
զայն-նրան
զիս-ինձ
կ՚առնէ – վերցնել

224. Տրված խմբերի բառերի տարբերությունը բացատրի՛ր: Ինչո՞ւ են դրանք անվանում ածականի համեմատության աստիճաններ:

     Ա. Քաղցր, աղի, կծու, դառը, մեծ, երկար, բարձր:
Բ. Ավելի քաղցր, ավելի աղի, ավելի կծու, ավելի դառը, ավելի մեծ, ավելի երկար,             ավելի բարձր:
Գ. Ամենից քաղցր, ամենից աղի, ամենից կծու, ամենից դառը, ամենից մեծ,          ամենից երկար, ամենից բարձր:
Այս բառերը ցույց են տալիս ածականի որակի աստիճանը։

225. Տրված բառերի (գերադրական աստիճանի ածականների) հոմանիշ ձևերը գրի՛ր:

Օրինակ՝

ամենից լավ – ամենալավ, լավագույն
ամենամեծ – ամենից մեծ, մեծագույն
փոքրագույն- ամենափոքր, ամենից փոքր

   Ամենավատ – ամենից վատ,վատագույն, գեղեցկագույն- ամենագեղեցիկ, ամենից գեղեցիկ, բարձրագույն- ամենաբարձր,ամենից բարձր, ամենաազնիվ- ամենից ազնիվ, ազնվագույն, ամենից հզոր- հզորագույն, ամենահզոր, ամենից ահեղ- ահեղագույն, ամենաահեղա, համեստագույն- ամենահամեստ, ամենից համեստ, ամենահին-հնագույն , ամենից հին, ամենից ծանր- ծանրագույն ,ամենածանր, ամենալուրջ- լրջագույն, ամից լուրջ, ամենից խոշոր- ամենախոշոր,խոշորագույն:

226. Նախադասությունն այնպես ձևափոխի՛ր, որ միտքը չփոխվ:

Օրինակ՝

Մառախուղի կաթիլները միլիոն անգամ ավելի փոքր են, քան անձրևի կաթիլները: – Մառախուղի կաթիլներն անձրևի կաթիլներից միլիոն անգամ փոքր են:

 Աղի ջուրն ավելի ծանր է, քան սառույցը, այդ պատճառով էլ սառույցը չի սուզվում:
Աղի ջուրը սառույցից ծանր է դրա պատճառով սառույցը չի սուզվում

Ծովային փոքր, բայց թունավոր կենդանիներն ավելի վտանգավոր են, քան             շնաձկները:
Ծովային փոքր ,բայց թունավոր կենդանիները   շնաձկներից վտանգավոր են։

 Բանավոր խոսքն ավելի մեծ հնարավորություն ունի վերաբերմունք          արտահայտելու, քան գրավորը:
Բանավոր խոսքն գրավորից մեծ հնարավորություն արտահայտելու։
 Նավաստիների կիրառած թունավոր նյութերը, վառ գույներն ու ուլտրաձայնը   շնաձկների համար պակաս սարսափելի են, քան ժամանակակից աղմկոտ       երաժշտությունը:

Ժամանակակից աղմկոտ երաժշտությունը նավաստիների կիրառած թունավոր նյութերից, վառ գույներնից ու ուլտրաձայնից սարսափելի են շնաձկների համար:

Ածականը ցույց է տալիս առարկայի հատկանիշ (որպիսություն):     Առարկայի հատկանիշը կարող է համեմատվել այլ առարկաների նույն   հատկանիշի հետ, արտահայտել նրա առավել, պակաս լինելը կամ էլ         գերազանցությունը:
Ածականի համեմատության աստիճանները կազմվում են ավելի, պակաս,           քիչ, նվազ, ամենից բառերով և ամենա-, -ագույն ածանցներով:

Թվական

228. Տրված բառակապակցություններից ամեն մեկի իմաստն արտահայտի՛ր մեկ բառով: Ի՞նչ է ցույց տալիս -սուն ածանցը:

            Երեք տասնյակ-երեսուն,
  չորս տասնյակ-քառասուն,
 հինգ տասնյակ – հիսուն,
 վեց տասնյակ – վաթսուն,
 յոթ տասնյակ- յոթանասուն,       
 ութ տասնյակ – ութսուն
 ինը տասնյակ – իննսուն
ե

229. Զննի՛ր տրված բառաշարքերը և փորձի՛ր պարզել, թե բաղադրյալ թվականներից որո՞նք կից (միասին) գրություն ունեն, և որո՞նք՝ հարադիր (աոանձին):

Ա. Տասնյոթ, քսաներեք, երեսունմեկ, քառասունվեց, հիսունչորս, վաթսունինը,    յոթանասունհինգ, ութսուներկու, իննսունինը:
Բ. Հարյուր մեկ, երկու հարյուր քսանվեց, հինգ հազար վեց հարյուր երեսունյոթ, չորս միլիարդ ինը միլիոն յոթ հարյուր հազար վեց հարյուր յոթանասունյոթ և այլն:

Տասնավորից և միավորից կազմված թվերը գրվում են միասին, իսկ հարյուրյակներով, հազարներով, կազմված թվերը գրվում են առանձին։

230. Տրված թվականները գրի՛ր բառերով:

            65, 48, 107, 93, 6087, 4321, 786

 Քառասունութ, վաթսունհինգ, իննսուներեք, հարյուր յոթ, յոթ հարյուր ութսունվեց, չորս հազար երեք հարյուր , վեց հազար ութսունյոթ

Ուշադիր կարդա՛:

Ածականը ցույց է տալիս առարկայի հատկանիշ (որպիսություն):     Առարկայի հատկանիշը կարող է համեմատվել այլ առարկաների նույն   հատկանիշի հետ, արտահայտել նրա առավել, պակաս լինելը կամ էլ         գերազանցությունը։ Ածականի համեմատության աստիճանները կազմվում են ավելի, պակաս,           քիչ, նվազ, ամենից բառերով և ամենա-, -ագույն ածանցներով:

216. Տրված բառերից յուրաքանչյուրին ինչպիսի՞ հարցին պատասխանող մի քանի բառեր ավելացրո՛ւ (աշխատիր չկրկնել):

Օրինակ՝

քարե, բարձր, երկհարկանի, բնակելի, գեղեցիկ տուն:

            Քույր- սիրելի, գեղեցիկ, քնքուշ, փոքրիկ,հոգատար,հարուստ, հարազատ,
           եղբայր- ուժեղ,ավագ,մեծ,հաղթանդամ, աշխատասեր, գրագետ, թիկնեղ, հումորով,
           մայր –խորթ, երիտասարդ, խրատող,խելացի,սրտացավ,սիրալիր,սիրող  
           հայր – իմաստուն, երաժշտասեր,ուշադիր,բարեկազմ,ընկերասեր,
          տատիկ – ջերմ, մաքրասեր,ծեր,քչախոս,խնամող, բարի,
          պապիկ –խորհրթատու, բարեկամասեր, հանդուրժող, մեծահոգի,      ն                    արդար,վաստակող, հյուրասեր,

217.Տրված գոյականներին ածանցներ ավելացրո՛ւ, որ ածականներ դառնան:

            Սիրտ – անսիրտ , վախ-անվախ, վախկոտ, քար-քարե, քարոտ ,քարեղեն, մայր-անմայր, երկինք-երկնային,, արև- արևային, փայտ- փայտե, , լեռ(ն)- լեռնային, լեռնոտ, փողոց- փողոցային, երկաթ- երկաթյա, երկաթե, , օդ- օդային,անօդ, ծաղիկ-ծաղկային, ծաղկավուն,             եղբայր- եղբայրական, ոսկի-ոսկե, արծաթ- արծայա, ծով- ծովային, Ամերիկա- ամերիկյան, Ֆրանսիա – ֆրանսիական, Գերմանիա- գերմանական:

218. Ընդգծված ածականները տեքստից հանի՛ր:

Համեմատի՛ր. տրվա՞ծ, թե՞ ստացված տեքստում է վերաբերմունք արտահայտված:

            Ասում են, թե դաժան կոկորդիլոսն իր խեղճ զոհին ուտելուց հետո իսկական արցունքներ է թափում: Ի՞նչ է, այդ վայրենի կոկորդիլոսը թշվառ զոհին խղճո՞ւմ է: Գիտակ մարդիկ ասում են, որ կերածը մարսելու ժամանակ նրա օրգանիզմում ուրիշ գեղձեր էլ են գրգռվում, որից և աչքերից թափվող արցունքանման հեղուկ է առաջանում: Այդ սուտ, կեղծավոր լացը նկատի ունեն, երբ մեկի մասին ասում են, թե «կոկորդիլոսի արցունք է թափում»:

Դաժան, խեղճ, իսկական, վայրենի, թշվառ, գիտակ, արցունքանման, սուտ,կեղծավոր,

221. Կետերի փոխարեն տեղադրի՛ր տրված ածականները: Տրված ու ստացված տեքստերը համեմատի՛ր (ածականները խոսքում ի՞նչ դեր ունեն):

Խոտավետ, լեռնային, հավերժական, կենդանական, բարձր, վայրի, մորուքավոր, անմատչելի, մշուշապատ:

  Երբ լեռնային տափաստաններից բարձրանում ենք դեպի խոտավետ մարգագետինները և գնում դեպի հավերժական ձյան սահմանը, կեդնական աշխարհն աղքատանում է: Բարձր լեռնագագաթներին             ամենից շատ վայրի ոչխարներն ու մորուքավոր քարայծերն են լինում: Նրանք սիրում են    կանգնել անմատչելի ժայռերի կատարներին ու նայել հեռու՝ մշուշապատ սարերին ու դաշտերին:

222. Կետերի փոխարեն տեղադրի՛ր տրված ածականները: Տրված ու ստացված տեքստերը համեմատի՛ր:

Լայնահուն, հորդահոս, կարկաչուն, արագավազ, սառնորակ, զուլալ, տարբեր, ամենախոր, անուշահամ, բարձր, կապույտ, մաքուր, թափանցիկ, արևոտ, հանդարտ (եղանակ), հարուստ, լեռնային, գեղատեսիլ, ամենամեծ, սքանչելի, գողտրիկ, վճիտ:

            Գետնի վրայով լայնահուն ու հոռդահոս գետեր, կարկաչուն  ու արագավազ առվակներ են հոսում, գետնի տակից սառնորակ ու     զուլալ  աղբյուրներ են բխում, և երբ նրանց ջրերը որևէ իջվածքում կուտակվում են,          լիճ է գոյանում: Իսկ որքա՜ն տարբեր լճեր կան: Երկրագնդի ամենամեծ լճի՝ Բայկալի ափերը երիզող բարձր  լեռներն ասես թափանցիկ  մշուշի վրա են կախված: Ձգվում է ամենախոր լիճը       հարյուրավոր կիլոմետրեր, ու տեղացիները նրան ծով են անվանում: Բայկալը վճիտ            ու մաքուր ջուր ունի: Հանդարտ ու արևոտ եղանակին լճի հատակը տեղ-տեղ երևում է:
            Մեր հանրապետությունը գողտրիկ վճիտ լճերով հարուստ է: Դրանցից սքանչելինը Սևանա լիճն է, որտեղ        իշխան ձուկն է բնակվում: Դիլիջանից քիչ հեռու մի գեղատեսիլ լիճ կա: Նա այնքան վճիտ ջուր       ունի, որ նրան Պարզ լիճ են կոչում: