Category: Պատմություն

1. Փիլիպոս Երկրորդը ինչպե՞ս հզորացրեց Մակեդոնիան և գրավեց Հունաստանը։
   Փիլիպոսը ինչպես Արտաշեսը զարգացրեց տնտեսություն նաև ստեղծեց ժամանակի ամենալավ բանակը,որի կորիզը կազմում էր հունական փաղանգ։Ք․ա 338 պարտության մատնեց հունական միացյալ պոլիսների զորքը և Կորնթոսում ստեղծեց համահունական միություն։
2. Ի՞նչ գիտեք Ալեքսանդր Մակեդոնացու մասին։
   Հին աշխարհի մեծագույն տիրակալը,որին վիճարկված էր մեծ հետք թողնելու համաշխարահին պատմության մեջ։Նա ստացել էր փայլուն հիմնավոր կրթություն , նրա ուսուցիչն էր եղել ժամանակի ամենանշանավոր հույն փիլիսոփա Արիստոտելը։Նա սիրում էր գնահատել իր հակարակորդների ,կարողություն և գրեթե դա էր պատճառը մշտապես բազմապատկում էր իր փառքը։Նա շարունակեց նրա հոր կիսատ թողած գործը ՝այսինքն արշավանք կազմակերպել դեպի Պարսկաստան։
3. Ալեքսանդր Մակեդոնացին ինչպե՞ս հաղթեց Աքեմենյան Պարսկաստանին։
   Ք․ա ․334թ․Ալեքսանդրը իր 40.000-ոց զորքով մուտք գործեց Ասիա։Այն տևեց 10տարի,որի ընթացքում նար գրավեց փոքր Ասիաի արևմուտքը ,Փյունիկիան,Եգիպտոս և Ասորիքը։
   
   Հետո Ք․ ա 331թ․նա իր հզոր զորքով ժամանեց Հյուսիսային Միջագետք Գավգամելիայի դաշտավայրում Ալեքսանդրին դիմավորեցին Դարհե 3-րդի դեսպանողները,վերջիներս Ալեքսանդր Մակեդոնացուն փոխանցեցին իրենց արքաի հաշտության առաջարկը համայձան ,որի Դարհեը ճանաչելու էր Ալեքսանդր Մակեդոնացու իրավունքները Եփրատ գետից դեպի հարավ արևմուտք ընկած տարածքների նկատմամբ ,սակայն Մակեդոնացին չընդունեց այդ առաջարկը կարճ պատասխանեց, որ չի պատրաստվում իր տարածքները զիջել։Հետո նա ջախջախեց Դարհե 3-րդի զորքերը , իսկ ինքը Դարհեը դիմեց փախուստի ։Դարհեի մահից հետո Մակեդոնացին գրավում է Պերսեպոլիսը և այնտեղ թագադրվում, որպես Պարսկաստանի նոր արքա։
4. Ի՞նչ եք հասկանում հելլենիզմ ասելով։
   Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքներով պայամանվորված տեղի ունեցավ հունական և արևելյան մշակույթի միավորում, որը պատմության մեջ մտավ որպես հելենիզմ անունով։
   
5. Ալեքսանդրից հետո նրա տերությունը քանի պետության բաժանվեց։
   Ալեքսանդրի մահից հետո նրա տերության սահմանները չափազանց շատ էին և դժվար էր կառավարել: Այդ պատճառով նրա տերությունը բաժանեցին երեք զորավարների միջև, քանի որ նա իր մահից առաջ իր երկիրը կտակել էր ամենաուժեղ զորավարին, բայց քանի որ նրանք բոլորը ուժեղ էին բաժանեցին երեք մասի:
6. Մագնեսիայի ճակատամարտը ի՞նչ նշանակություն ունեցավ Սելևկյան պետության համար։
   Մագնեսիայի ճակատամարտը տեղի ունեցավ մ.թ.ա. 190 թ-ին Մագնեսիա քաղաքի մոտ, հռոմեացիների և Սելևկյան կայսրության միջև:Հռոմը, տոնելով փայլուն հաղթանակ, հնարավորություն ստացավ տարածել իր ազդեցությունը Փոքր Ասիայում և դառնալ Միջերկրական ծովի հզորագույն տերությունը: Մագնեսիայի ճակատամարտից հետո`   Սելևկյանների պարտության հետևանքով, իրենց անկախ հայտարարեցին Արտաշես Ա-ն և Զարեհը Մեծ Հայքում և Ծոփքի թագավորությունում:
7. Ինչպե՞ս Տիգրան Մեծը բազմեց Սելևկյան գահին։
   Տիգրան Մեծի սլաքն ուղղվեց Սելևկյան պետության դեմ։Վերջինս երկպառակտչական պատերազմներից չափազանց թուլացել էր։Սելևկյան ավագանին և ժողովուրդը որոշեցին իրենց երկիրը փրկել ՝ հրավիրելով այլ երկրի թագավորի ՝ իշխելու իրենց։Ընդ որում՝ նրանք միաձայն ընտրեցին հայոց արքային։Ք․ա 84թ․ մայրաքաղաք Անտիոքում Տիգրան մեծը բազմեց Սելևկյանների գահին և իշխեց այնտեղ 17 տարի։Սելևկյան պետությունը իր խնդրանքով մտավ Հայաստանի տիրապետության տակ։
8. Որո՞նք էին հելլենիստական մշակույթի ձեռքբերումները։
   Մակեդոնացին զարգացրեց այդ ժողովուրդների մշակույթները և կառուցեց յոթանասունից ավել հելլենիստական ոճի քաղաքներ
   

ԿԱՏԱՐԵ՛Ք ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐԸ։

1. Տիգրան Մեծի տերության սահմանները որտե՞ղ էին հասնում, և ինչքա՞ն էր Տիգրանի բանակի թիվը։
   Ք․ա 95-70թթ․ընթացքում ՝ընդամենը քառորդ դարում,Տիգրան Մեծը ստեղծեց հզոր մի աշխարհակալություն։Նրա տերության սահմանները և ազդեցության գոտին ձգվում էին Եգիպտոսից ու Միջերկրական ծովից մինչև Հնդկաստան,Կովկյասյան լեռներից և Կասպից ծովի մինչև Պարսից ծոց և Հնդկական օվկիանոս։Տիգրան Մեծը նաև ստեղծել էր հզոր բանակ,որի մեջ մոտավոր 300հազար զինվոր կա։
2. Ի՞նչ գիտեք Տիգրանակերտ մայրաքաղաքի մասին։
   Նոր մայրաքաղաք Տիգրանակերտը հիմնվեց մի վայրում, որը և՜ հայոց հողում էր և համեմատաբար կենտրոնական դիրք էր գրավում տերության մեջ։Դա այն վայրն է որտեղ Ք․ա 95թ․թագավորել էր արքայազն Տիգրանը։Փաստորեն,դեռևս պատանդության շրջանում նա մշակել էր աշխարհակալության հասնելու ծրագիր՝որոշելով նաև ապագա մայրաքաղաքի տեղը։Տիգրանակերտ մայրաքաղաքը շրջապատվածեր 50 կանգուն,այսինքն՝ 25 մետր բարձրությամբ պարիսպով։Ուներ անառիկ միջնաբերդ,պալատ,թատրոն,պարտեզներ,այգիներ և որսատեղիներ։Այն ժամանակի աշխարհի մեծագույն քաղաքներից էր ։Հռոմեացի պատմիչի վկայությամբ՝ հայերը սիրով և արագորեն ծաղկեցրել են նոր մայրաքաղաքը։Եվ դա արել են «հանուն արքայի նկատմամբ տածած սիրո և հարգանքի»։
   Ինչպե՞ս սկսվեց հայ-հռոմեական պատերազմը։
   Պոնտոսի արքա ՄիհրդատVI-ը Ք․ա․71թ․,Հռոմի դեմ մղված հերթական պատերազմում պարտվելով,նրանք փախան Հայաստան։Նրան հետապնդող հռոմեացի զորավար Լուկուլլոսը չհանդգնեց անցնել հայկական սահմանը։Նա պա
3. Ինչո՞ւ պաշտոնազրկվեց Լուկուլլոսը։
   Հռոմեական բանակը Ք․ա 69թ․գարնանը Լուկուլլոսի գլխավորությամբ մտավ Հայաստան։Նույն տարվա հոկտեմբերին հռոմեացիները հաջողությամբ հասան Տիգրանակերտի մոտ մղված ճակատամարտում։Սակայն Ք․ա 68թ․ հայերը դուրս քշեցին Հռոմեացիներին Հայաստանի տարածքից,Արածանիի ճակատամարտում։
4.  Ներկայացրե՛ք Արտաշատի պայմանագիրը։
   Սկսվեցին բանակցություններ Հռոմի և Հայաստանի միջև։Ք․ա 66 թ․ Արտաշատում Տիգրան Մեծի ու Պոմպեոսի կողմից ստորագրվեց հայ-հռոմեական հաշտության պայմանագիր։Հայատանը հօգուտ Հռոմի հրաժարվեց իր նվաճումներից։

1. 1․ Տիգրան Մեծը ինչո՞ւ չգրավեց Փոքր Հայքը։
   Տիգրան մեծի հաջորդ քայլը պետք է լիներ Փոքր Հայիք միացումը։Սակայն դա չհաջողվեց,քանի որ Ք․ա 112թ․ Փոքր Հայքը միացվել էր Պոնտոսին։
   2․ Ե՞րբ կնքվեց հայ-պոնտական դաշինքը։
   Տիգրան II ու Միհրդատ Պոտացին Ք․ա 94թ․դաշինք են կնքում։
   3․ Տիգրան Մեծն ու Միհրդատ Եվպատորը ի՞նչ էին պայմանավորվել Կապադովկիայի վերաբերյալ։
   Դաշնագրի համաձայն՝ Հայ-պոնտական զորքերը Ք․ա 93թ Նվաճեցին Կապադովկիան,որի արքան հռոմեացիների դաշնակիցն էր։Ըստ պայմանավորվածության՝Կապադովկիայի տարածքը միացվեց Պոնտոսին։Իսկ շարժական ամբողջ գույքը և գերիներն անցան Հայաստանին։
   4․ Ներկայացրե՛ք հայ-պարթևական պայմանագիրը։
   Ք․ա 87 Տիգրան Մեծն արշավեց Պարթևստանի վրա։Խուճապահար Պարթևական արքունիքը Տիգրան Մեծին զիջեց ոչ միայն նրա գրաված տարածքները այլև նրան շնորհեց․Արքայից արքա տիտղոսը։Պարթևներն ընդունեցին նրա գերիշխանությունը։Այսպիսով ՝ պատերազմի արդյունքում Տիգրան Մեծը ոչ միայն վերադարձրեց հայկական տարածքները,այլև սկիզբ դրեց մեծ տերության ձևավորմանը։Հայոց պետությանը միացվեցին Հայոց միջգետքը,Կորդուքը,Օսրոյենեն և Միգդոնիան։
   5․ Տիգրան Մեծը ինչպե՞ս բազմեց Սելևկյան գահին։
   Տիգրան Մեծի սլաքն ուղղվեց Սելևկյան պետության դեմ։Վերջինս երկպառակտչական պատերազմներից չափազանց թուլացել էր։Սելևկյան ավագանին և ժողովուրդը որոշեցին իրենց երկիրը փրկել ՝ հրավիրելով այլ երկրի թագավորի ՝ իշխելու իրենց։Ընդ որում՝ նրանք միաձայն ընտրեցին հայոց արքային։Ք․ա 84թ․ մայրաքաղաք Անտիոքում Տիգրան մեծը բազմեց Սելևկյանների գահին և իշխեց այնտեղ 17 տարի։Սելևկյան պետությունը իր խնդրանքով մտավ Հայաստանի տիրապետության տակ։
   6․Միջերկրական ծովի ափին Տիգրան Մեծը ի՞նչ տարածքներ գրավեց։
   Նրա տերությանը միացվեցին Կոմմագենեն, Կիլիկիան և Փյունիկկիան։Ապա հերթը հասավ Միջերկրական ծովի արևելյան ափի հարավային երկրներին։Ք․ա 72թ․ Նաբաթեայի թագավորությունն ընդունեց Հայաստանի գերիշխանությունը։Հրեաստանը նույնպես ճանաչեթ Հայոց գերիշխանությունը։Ինչպես վկայում է հույն պատմիչ Ապպիանոսը, բոլոր երկրրները մինչև Եգիպտոս,ենթարվեցին Տիգրան Մեծին։
   

ԿԱՏԱՐԵ՛Ք ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐԸ։

Սպարտիատները դորիացիներն էին, որոնք իրենց ունեցվածքով և իրավունքներով հավասար էին միմյանց։

Հելոտները նվաճվաց և ստրկացված աքայացիներն էին։

2․ Ներկայացրե՛ք Սոլոնի բարեփոխումները։

Նա վերացրեց պարտային ստրկությունը։ Պետության միջոցներով փրկագնեց այն աթենացիներին, ում ստրկության էին վաճառել արտերկիր։ Էվպատրիդներից բռնագրավեց հողի մի մասը և տվեց ունեզուրկներին և այլն։

3․ Ո՞րն էր Թեմիստոկլեսի ծովային պատերազմի ծրագիրը։

Ըստ Թեմիստոկլեսի նախաձեռնած ծրագրի, նախատեսվում էր ստեղծել ռազմական ուժեղ նավատորմ և ապագա պատերազմի ելքը վճռել ծովում։

4․ Ներկայացրե՛ք Սալամինի ծովամարտը։

Սալամինի ծովածոցում աթենական նավատորմը փայլուն հաղթանակ տարավ։ Քսերքսեսը թողեց իր բանակը և վերադարձավ։ Նա այլևս չէր հավատում իր հաղթանակին։

5․ Ինչպե՞ս ավարտվեցին հույն-պարսկական պատերազմները։

Հույն-պարսկական պատերազմներն ավարտվեցին հունական պոլիսների հաղթանակով։

6․ Թվարկե՛ք հունական աստվածներին։

Զևս, Հերա, Ապոլոն, Ափրոդիտե, Աթենաս, Արտեմիս, Դեմետրա, Հեփեստոս, Արես, Հերմես, Դիոնիսոս և Պոսեյդոն։

7․ Ի՞նչ գիտեք Օլիմպիական առաջին խաղերի մասին։

Խաղերն անցկացվում էին Օլիմպիա ավանում, որտեղ Զևսի և Հերա դիցուհու տաճարներն էին։ Առաջին օրը մարզիկներն ու դատավորները հանդիսավոր երդվում էին լինել ազնիվ ու արդար։ Հաջորդ երեք օրերին մարզիկները մրցում էին ձիավարությունից, ըմբշամարտից, կռփամարտից, վազքից և այլն։ Հինգերորդ օրը հրապարակվում էին հաղթողների անունները։

1/ Որո՞նք էին Վանի թագավորության թշնամի պետություններն։
Ասորեստան, Կիմերներ, Սկյութներ

2/ Ովքե՞ր էին կիմերները։ Ռուսա 2-րդը ինչպե՞ս վարվեց կիմերների հետ։
Ռուսա Բ (մ.թ.ա. մոտ 685 — 645 թթ.) կասեցրել են կիմերների առաջխաղացումը, ապա դաշնակցելով նրանց՝ մասնակցել փոքրասիական մի շարք երկրների (Կապադովկիա, Պոնտոս, Փռյուգիա, Լիդիա) նվաճումներին:

3/ Ինչո՞ւ թուլացավ Վանի թագավորությունը։ 
Մ.թ.ա. 743 թ. Կարքեմիշի մոտ Սարդուրի Բ-ի բանակները պարտություն են կրում Ասորեստանի արքա Թիգլաթպալասար 3-րդ-ի զորքերից։ Մ.թ.ա. 735 թ. ասորեստանյան զորքերը պաշարում են մայրաքաղաք Տուշպան, բայց չեն կարողանում այն գրավել։ Ռուսա Ա-ի կառավարման շրջանում Վանի թագավորությունը վերականգնում է կորցրած հեղինակությունը, ռազմական դաշինքներ են կնքվում Փոքր Ասիայի մի շարք քաղաքների հետ։ Ասորեստանի նոր արքա Սարգոն II-ը մ.թ.ա. 715 թ. նոր պատերազմ է սկսում Վանի թագավորության և նրա դաշնակիցների դեմ։ Ասորեստանյան զորքերը հաղթում են Մանա պետությանը, մ.թ.ա. 714 թ. գրավում և թալանում են Վանի թագավորության հոգևոր կենտրոն Մուսասիրի տաճարական համալիրը։ Այդ ամենը տեսնելով՝ Ռուսա Ա-ն ինքնասպան է լինում։ Նրա որդի Արգիշտի Բ-ին հաջողվում է կազմակերպել երկրի ինքնապաշտպանությունն ընդդեմ ասորեստանյան ավերիչ արշավանքների և ապահովել թագավորության անկախությունը։ Վերջին հզոր արքան լինում է Ռուսա Բ-ն, ով ապաստան է տալիս Ասորեստանի Սենեքերիմ արքային սպանած որդիներին Սանեսանին և Աբդրամելեքին։ Վերջինների մասին նշում է Մովսես Խորենացին իր Հայոց Պատմություն աշխատության մեջ։

1)Ինչ է հաղորդում Մովսես Խորենացին Սկայորդու մասին:
Ըստ Մովսես Խորենացու Սկայորդին իշխանություն է ստեղծում հարավ արևմուտքում: Նա այնքան էր ուժեղացել որ առանց վար անելու ապաստան է տալիս Ասորեստանի թշնամուն:
Ի՞նչ անուններով է հայտնի Վանի թագավորությունը։

Ի՞նչ անուններով է հայտնի Վանի թագավորությունը։

Վանի թագավորությունը հայտնի է նաև Արարատ անվամբ

Պետական ի՞նչ կառուցվածք ուներ Արատտա երկիրը։

Հայկական լեռնաշխարհի մինչ օրս հայտնի առաջին պետությունն Արատտան է, որը գոյություն է ունեցել Ք.ա. xxviii-xxvii դարերում

Ե՞րբ են առաջին անգամ հիշատակվում «Արմենիա» անվան նախաձևերը։

1. Բացատրե՛ք հետևյալ անուններն ու հասկացությունները /գրավոր/
   ա/ Արմանի-Այդպես են կոչել մեզ Ուկրաինացիներըբ/
2. Արմի-Հայաստան
3. դ/ Նաիրի երկիր-Նաիրի Ցեղային միություն
4. ե/ Հայկազունիների Արարատյան թագավորություն /ՈՒրարտու /Վանի թագավորություն, Բիայնիլի