Month: October 2021

107. Արմատի կրկնությամբ կազմված, գծիկով գրվող բարդ բառեր գրի´ր:

Օրինակ՝
շուտ-շուտ, երբեմն-երբեմն:

Արագ-արագ, մեկ-մեկ, քիչ-քիչ, մանր-մանր, կամաց-կամաց, հետ-հետ, մեծ-մեծ, տաք-տաք,  բյուր-բյուր,սիրուն-սիրուն,մութ-մութ,երկար-երկար։

108. Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛ր (արմատների մեջ ի՞նչ փոփոխություն է կատարվում):

Օրինակ՝
Փալաս-փուլուս:

Աման-չաման, մարդ-մուրդ, պարապ-սարապ, պակաս-մակաս, մանր-մունր, փոքր-մոքր, ոլոր-մոլոր, սուս-փուս:

109. Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛ր: Բառերի մեջ այդ արմատների գրությանն ուշադրություն դարձրո՛ւ:

Օրինակ՝
ճըռ – ճռճռալ, ճռճռոց:

Մըռ, հըռ, չըռ, կըռ, դըռ:

Մըռ-մռմռալ, մռմռոց, հըռ-հռհռալ,հռհռոց, չըռ-չռչռալ,չռչռոց, կըռ-կռկռալ,կռկռոց , դըռ-դռդռալ,դռդռոց։

111. Անջատ գրվող բարդ բառերի (հարադրությունների) իմաստներն արտահայտի՛ր հոմանիշ բառերով:

Պար գալ-պարել, զրույց անել-զրուցել, խաղ անել-խաղալ, թույլ տալ-թույլատրել, ման գալ-զբոսնել, հաց ուտել-ճաշել, քուն մտնել-քնել     , դաս անել-սովորել:

115. Տրված բաղադրյալ բառերի իմաստներն արտահայտի՜ր բառակապակցություններով:

Օրինակ՝
դարավերջ – դարի վերջ,

Աշխատասենյակ – աշխատելու համար նախատեսված սենյակ:

Գառնարած-գառներին արածացնող, բարեսիրտ-բարի սիրտ ունեցող, չարամիտ-չար միտք ունեցող, լեռնագագաթ-լեռի գագաթ, արագահոս-արագ հոսող, հարթավայր-հարթ վայր, աստղագիտություն-աստղերի մասին գիտություն, սրտիկ-փոքրիկ սիրտ  , ծիրանենի-ծիրանի ծառ:

  100. Տրված բառերից տեղ ցույց տվող ածանցավոր բառեր կազմի՛ր: դեղինով ընդգծիր գործածված մասնիկները (ածանցները): Գրիր, թե ինչու ես որոշ բառեր մեծատառով գրել։

Օրինակ՝
հույն – Հունաստան:

Հիվանդ, ծաղիկ, մուկ, հայ, նիստ, այբուբեն, դաս, դպիր, դարբին, հյուր, զոր(ք), ռուս, գործ, բրուտ, կույս, ուզբեկ, հնդիկ, թուփ, ծիրանի:

Հիվանդանոց, ծաղկանոց,  մկաստան, Հայաստան, նստարան, այբենարան, դասարան, դպրոց, դարբնոց, հյուրանոց, զորանոց, Ռուսաստան, գործարան, բրուտանոց, կուսանոց ,Ուզբեկիստան,Հնդկաստան,  թփանոց, ծիրանոց ։ Որոշ բառեր մեծատառով եմ գրել,որովհետև հատուկ անուններ են։

101. Ընդգծված բառակապակցությունները փոխարինի՛ր ածանցավոր բառերով:

Շատ ու շատ դարեր առաջ Ասորեստանում մի իմաստուն մարդ էր ապրում:
Մորուտում մի առարկա էր  թաքցրել:
Նա որոշել էր այդտեղ իր համար բնակարան կառուցել:
Տունը դարձրել ես  հավանոց:
Երեկոյան  դարբնոցում կհանդիպենք:
Գետի ափին մի տնակ ուներ, որտեղ ապրում էր իր սիրելի կենդանու հետ:
Իրենց  գյուղակի  փողոցներն ու այգիները հիշեց:

102. Բնակավայր կամ տեղանք ցույց տվող բառերին այնպիսի ածանցներ ավելացրու, որ նոր բառերը տվյալ տեղի բնակիչ իմաստն արտահայտեն:

Օրինակ՝
լեռն – լեռնցի:

Երևան, քաղաք, Վան, Մուշ, Աշտարակ, Արտաշատ,Դվին, Կարս, Գյումրի, Լոռի, Ամերիկա, Նյու-Յորք, Լոնդոն, սար, գյուղ:

Երևանցի, քաղաքացի, վանեց, մշեցի, աշտարակցի, արշտարացի, դվինեցի, կարսեցի, գյումրեցի ,լոռեցի ,ամերիկացի, նյու -յորկցի, լոնդոնցի, սարեցի, գյուղացի։

103. Տրված բառազույգերի արմատները տեղափոխելով՝ բաղադրյալ նոր բառեր ստացի´ր:

Օրինակ՝
բարեժպիտ, մանկամիտ – բարեմիտ, մանկաժպիտ:

ա) Ջրահարս, ծովանկար,-ջրանկար, ծովահարս բ) ժանգապատ, արծաթագույն, -արծաթապատ, ժանգագույն
գ) հողմածին, ջրաղաց, -հողմաղաց, ջրածին  դ) զորագունդ, երկրամաս-զորամաս, երկրագունդ :

104. Տրված բառերր բաղադրիչների բաժանի՛ր: Արմատներն ի՞նչ մասնիկով են կապվում:

Օրինակ՝
Գրատախտակ – գր(գիր) + ա + տախտակ:

Ձեռ+ա+գիր, գեղ+ա+նկար, շրջ+ա+գգեստ, սիր(սեր)+ա+հոժար, դեղն+ա+կտուց, հոդ+ա+կապ:

105. Շարքի բոլոր բառերը, բացի մեկից, նայն ձևով են կազմված: Գտի´ր օրինաչափությանը չենթարկվող բառը:

ա) Հրաշամանուկ, հողագունդ, առևտուր, մեծահոգի, փրկագին:
բ) Ջրկիր, սեղանատամ, նախօրոք, դասաժամ, ձեռնտու:

Մանրամասն այստեղ՝ Լուսնի փուլեր

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ինչո՞ւ է Լուսինը միշտ դեպի Երկիր ուղղված միայն մի կողմով:
   Լուսինը Երկրի շուրջ մեկ լրիվ պտույտ է կատարում 27 օր և 7 ժամում:
   Ճիշտ նույնքան ժամանակ է հարկավոր որպեսզի լուսինը մեկ անգամ պտտվի իր առանցքի շուրջ։Դրա պաճառով էլ լուսինը միշտ մեզ երևում է մի կողմից։
2. Ինչի՞ հետևանքով են առաջանում Լուսնի փուլերը:
   Լուսնի փուլերը առաջանում են լուսնի տեղից եթե Լուսինը գտնվում է Արեգակի ու Երկրի միջև, լուսավորվում է նրա մի կեսը որը մեզ տեսանելի չէ դրա հետևանքով լուսինը իր ձևերը փոխում է ։
3. Ի՞նչ կառուցվածք ունի Լուսնի մակերևույթը:
   Լուսնի մակերևույթը պատված է փո­շու և ժայռաբեկորների խառնուրդով: Լուսնի վրա կան բարձր լեռնաշղթաներ:
4. Ինչո՞ւ Լուսնի վրա կյանք գոյություն չունի:
   Լուսնի վրա կյանք չկա, որովհետև այնտեղ չկա օդ և ջուր
5. Ե՞րբ է մարդը ոտք դրել Լուսնի վրա:
   Առաջին անգամ մարդը Լուսնի վրա ոտք դրեց 1969 թվականին, երբ «Ապոլոն-11» տիեզերանավի անձնակազմի անդամներ Նեյլ Արմսթրոնգը և էդվին Օլդրինը լուսնախցիկով վայրէջք կատարեցին Լուսնի մակերևույթին:
6. Գիշերը նայեք Լուսնին: Նրա տեսքից որոշեք, թե մոտակա օրերին իր եղջյուրը կաճի՞, թե՞ կնվազի:Հիմա լուսնի եղջույրը կաճի

81. Ուշադրություն դարձրո՛ւ Ա ե Բ խմբերի բառերի կազմությանը. փորձի´ր բացատել տարբերությունը:

Ա. Մարդ, տեր, սիրտ, կապույտ, արքա, ծաղիկ, կատու, բարի:

 Բ. Մարդասեր, Տիրամայր, սրտատրոփ, կապտավուն, արքայական, ծաղկել, կատվազգի, բարերար:

Ա խմբի բառերը պարզ բառեր են,     իսկ Բ խմբի բառերը բարդ և ածանցավոր բառեր են։

82. Տրված բառերը բաժանի´ր երկու խմբի (տե´ս  81-րդ վարժությունը):
Ուրախություն, նկար, գլուխ, փետրագնդակ, հինգ, ուրախ, նորություն, փետուր, շյուղ, երկմտություն,շաբաթական, գրպան, քաղաք, օրացույց, գլխակորույս, անուն:

Նկար, գլուխ, հինգ, ուրախ, շյուղ, փետուր, գրպան, քաղաք, անուն,

Ուրախություն, փետրագնդակ, նորություն, երկմտություն, շաբաթական, օրացույց, գլխակորույս   

83. Ի՛նքդ անվանիր 81-րդ վարժության բառերի շարքերը (ընդհանուր անուններ գտի´ր բառաշարքի համար) և տրված նախադասությունները լրացրո´ւ:

Ա խմբում պարզ  բառեր են, որովհետև հնարավոր չէ առանձնացնել առանձին բառերի:

Բ խմբում  բարդ բառեր են, որովհետև հնարավոր է առանձնացնել իմաստ ունեցող բառերի    :

85. Պարզ և բաղադրյալ  բառերը տեղադրի´ր տրված նախադասությունների մեջ և նախադասությունները  լրացո´ւ:

Այն բառերը, որոնց մեջ հնարավոր չէ առանձնացնել բառ կազմող իմաստակիր մասեր, պարզ բառեր են. օրինակ՝ ծով, նկար, սեր :

Այն բառերը, որոնք  հնարավոր է բաժանել բառ կազմող իմաստակիր մասերի, բարդ բառեր են. օրինակ՝  հեռախոս – հեռ + ա + խոս, բարկություն – բարկ + ություն, դռնաբաց-դըռ-նա-բաց, եսասեր-ես-ա-սեր:

86. Տրված բառերի րնդհանուր մասերը գտի՛ր, դրանց  ուղիղ  ձևերը գրի´ր և տրված բառերը  բացատրի´ր:

 Օրինակ՝

բարեսիրտ, բարեկամ, բարեսեր, բարետես: – Բարի:

Բարեսիրտ – բարի սիրտ ունեցող:

Բարեկամ – բարին կամեցող:

Բարեսեր – բարին (բարի բան) սիրող:

Բարետես – բարի (գեղեցիկ) տեսք ունեցող:

ա) Կտցաձև, կտցահարել, կտցաչափ:-Կտուց

Կտցաձև-կտուցի ձև ունեցող

Կտցահարել-կտուցով  հարվածել

Կտցաչափ-կտուցի չափ ունեցող

բ) Ուղղագրություն, ուղղագիծ, ուղղամիտ, ուղղություն: -Ուղիղ

ուղղագրություն-ուղիղ, ճիշտ գրելու ձև

ուղղագիծ-ուղիղ գիծ

ուղղություն-ուղիղ  ճանապարհ

ուղղամիտ-ուղիղ միտք ունեցող

գ) Ուղեկից, ուղևոր, ուղեմոլոր, ուղևորվել:-Ուղի

ուղեկից -ավտոբուսի պատասխանատու

ուղևոր- ուղի դուրս եկած մարդ

ուղեմոլոր-ուղիների մեջ մոլորված

ուղևորվել-ուղի դուրս գալ